ناریخچه ی موسیقی راک ایران

اوّلین جرقّه های موسیقی راک توی ایران بوسیله ی کوروش یغمایی زده شد و اون تونست برای اوّلین بار ترانه های راک ایرانی قابل قبولی رو ارائه بده و میشه به نوعی کوروش یغمایی رو پدر راک ایران دونست.

امّا سرعت گسترش موسیقی راک بعد از انقلاب خیلی پایین اومد. اوّلین کنسرت راک بعد از انقلاب کنسرت گروه رسپینا بود که امروز فقط همین اسم از گروهشون باقی مونده. کنسرت رسپینا در سال 1375 در سالن فارابی برگزار شد. هدف این کنسرت اجرای اَهنگ های بی کلام راک بود و بچّه های گروه اَهنگ هایی از Sontana رو اجرا می کردن.

دومین کنسرت راک توی ایران در سال 1376 و در فرهنگسرای اندیشه و تالار حرکت برگزار شد. کنسرتی که توش باز هم قطعات بی کلامی از Rollingstone و CAMEL با حضور کاوه و کامیل یغمایی و با همکاری کسری سبکتکین و هدایت نوری اجرا شد.

امّا سومین کنسرت که تجربه ی تازه ای توی موسیقی راک ایران بود کنسرت بابک ریاحی پور و بابک امینی بود که توی فرهنگسرای اشراق برگزار شد. بداهه نوازی بابک ریاحی پور و کاوه یغمایی نقطه ی اوج اون کنسرت بود.

بالاخره راه برای کنسرت های راک باز شد و در سال 76 شهر های دیگه ای غیر از تهران هم میزبان موسیقی راک بودن. اوّلین شهر، جزیره ی کیش بود که شاهد اجرای گروه پژواک بود.

امّا تأثیرگذارترین و شاید مطرح ترین گروه راک ایرانی در سال 77 تشکیل شد؛ گروه اوهام به سرپرستی شهرام شعرباف و حضور بابک ریاحی پور و شاهرخ ایزدخواه که توی اَلبومی که بصورت اینترنتی منتشر کردن تمام شعرهاشون رو از حافظ خوندن و پای حافظ رو هم به موسیقی راک باز کردن! پرسروصداترین اجرای اوهام کنسرت سالن اَرارات ارامنه بعد از اون کنسرت توی اَلمان بود که ترکیبی از شعر حافظ و موسیقی اَلترنیتو راک بود.

اوج محبوبیّت موسیقی راک در سال 80 بود. زمانی که مسابقه ی راک فارسی توی سه دوره برگزار شد و گروه های زیادی چه از داخل و چه از خارج ایران توش شرکت کردن. کنسرت های بعدی راک اجرای گروه هایی مثل پژواک در تالار حرکت بود با اجرای اَهنگ های پینک فلوید و البته چند اَهنگ هم از ساخته های اعضای خود گروه.

بعد ها گروه هایی مثل پیکولو ، 127 ، امرتاد ، کارما ، سرخس و . . . تشکیل شدن و با کنسرت های مختلفی که برگزار کردن تونستن طرفدارهای زیادی پیدا کنن. کامل ترین نوع از موسیقی راک ایرانی تو این سال ها بوجود اومد، مخصوصآ گروه باراد که با اجراهای بی نقصش به به پیشرفت راک ایران کمک زیادی کرد.

کم کم اَلبوم های راک هم مجوّز گرفتن و راک به رسمیّت شناخته شد. از اَلبوم های مطرح مجوّز گرفته ی راک فارسی میشه به اَلبوم خواننده هایی مثل کاوه یغمایی ، رضا یزدانی و فرشید اعرابی (در سبک هوی متال) و همینطور اَلبوم گروه هایی مثل میرا اشاره کرد.

از اَخرین اجراهای خوب راک ایران هم میشه اجرای گروه پیکولو و چند اجرا از 127 رو اسم برد و همچنین کنسرتی که به نفع زلزله زدگان بم در سالن فارابی برگزار شد و توی اون گروه های مطرحی مثل 127 ، اوهام ، سرخس ، باراد و اَتما برنامه اجرا کردن.

موسیقی راک

موسیقی راک به فرمی از موسیقی Pop گفته میشه که با گیتار، درام و بیس همراهی میشه. در بسیاری از محصولات راک کیبورد هم نقش مهمّی داره، در واقع سازهایی مثل پیانو، ارگ و سینتی سایزر.

در موسیقی راک معمولآ  Vocal حرف اوّل رو میزنه و همه چیز حول محور گیتار (چه الکتریک و چه اَکوستیک) می چرخه.

امّا ریشه های موسیقی راک به موسیقی راک اندرول برمیگرده، سبک مردم پسندی که در دهه ی 50 میلادی حرف اوّل رو می زد. برای شناخت موسیقی راک نیازمند اَگاهی هایی در سبک راک اندرول هستیم.

راک اندرول ریشه در بلوز و کانتری داشت پس متأثر از فرهنگ رایج این دو سبک بود. ریتم های مردمی این سبک موجب جذب مخاطبان فراوانی در اَمریکا شد و کم کم توی اروپا و جهان هم راک اندرول جای خودش رو باز کرد.

در سال های اوّل دهه ی 50 گسترش سریع راک اندرول توی اَمریکا  باعث شد که موسیقی دانان اَمریکایی-اَفریقایی مثل چاک بری، لیتل ریچارد، بو دیدلی و فتز دومینو جذب این سبک بشن و خودبه خود مخاطب های سیاه پوست هم که بلوز و جاز رو ترجیح می دادن کم کم گرایش خودشون رو عوض کنن.

در نیمه ی دهه ی 50 جدایی سیاه و سفید از هم ممکن نبود و خوانندگان راک اندرول از هر نژادی که بودن مخاطب های مشترک رو جذب می کردن که اَمریکایی، اَفریقایی، اروپایی و حتّی اَسیایی بودن.

این اتّفاق در واقع پایه گذار موسیقی راک بود و چیزی که در موسیقی راک بیشتر از تکنیک ریشه در راک اندرول داره، زبان مشترک موسیقی راک است.

 

» راک اوّلیّه ی انگلیسی :

جنبش های مختلفی که توی موسیقی جاز انگلستان رخ داد باعث شد که در اواخر دهه 50 گروه های سیاه پوست که تو سبک های راک اندرول فعّالیّت می کردن راهی این کشور بشن ولی بزرگترین اتّفاقی که در موسیقی انگلستان رخ داد ظهور جان لنون و به دنبال اون گروه بیتلز در اوایل دهه ی 60 بود.

به هر حال اوّلین اَهنگ راک اندرول انگلیسی متعلّق به کلیف ریچارد بود. ترانه ای به اسم  Move It که با سرعت زیاد صدای راک انگلیسی رو به گوش جهان رسوند. در سال 1960 گروه کلیف ریچارد با عنوان Shadows  یکی از مطرح ترین گروه های راک اندرول جهان بود. امّا از اونجایی که تقریبآ در اون سالها در موسیقی پاپ حل شده بود، گرایش این گروه ها عوض شد و بلوز توی اَثارشون پر رنگ تر شد.

اَلکسیس کرنر جزو موسیقیدانانی بود که با سبک بلوز خودش تأثیر زیادی روی شکل گیری موسیقی راک انگلیسی داشت.

در سال 1962 تأثیر گروه های انگلیسی اونقدر زیاد شده بود که حتّی گروه های اَمریکایی هم از این تأثیرات در امان نبودن.

بیتلز اوّلین گروهی بود که موفّق شد تصویری کاملآ جدید از موسیقی راک اندرول ارائه بده. این گروه با شهرتی که خیلی سریع کسب کرد تونست کمک زیادی به پیشرفت موسیقی راک بکنه از اون طرف هم رولینگ استونز توی اَمریکا کلید موسیقی راک رو زد و با توجّه خاصّی که به بلوز داشت موفّق شد شکل راک اندرول رو به کلّی تغییر بده.

گروه های معتبر دیگه ای هم (از جمله Animals و Yardbirds) توی این مسیر تأثیرگذار بودن.

در سال 1964 دو گروه معروف Kniks و The Who شکل جدیدی به موسیقی راک ارائه کردن که در نهایت منجر به خلق سبک سایکو دلیک راک شد.

 

» راک انگلیسی :

گروه های راک انگلیسی عمومآ کار خودشون رو در مکان های کوچکی اَغاز کردن و مخاطب های محلّی و اندکی داشتن. اَنها کارهاشون رو به ساده ترین شکل ممکن رکورد و در تیراژ خیلی محدودی پخش می کردن. این جنبش ها بعدآ گاراج نامیده شدن. شاید اَلبوم  Nuggets که شامل اَثاری جمعی از اولین گروه های گاراجی بود رو بشه اوّلین اثر مهم این سبک دونست.

 

» فولک راک :

در اوخر دهه ی 50 جنبشی توی اَمریکا اَغاز شد که سرچشمه ی اون مخالفت فرهیختگان با ساختن بمب اتم بود. در همین وقت خوانندگان جاز و فولک به گروه مخالفان پیوستن و برای رسوندن صدای خودشون به مردم از سبک راک اندرول استفاده کردن. در همین ایّام سبکی به اسم فولک راک هم شکل گرفت. در واقع هنرمند های موسیقی فولک که به سازهای اَکوستیک بیشتر علاقه داشتن با فاصله گرفتن از سازهای سنّتی و استفاده ی بیشتر از گیتار موضع خودشون رو عوض کردن.

دو فوق ستاره در موسیقی فولک بیشتر از هر کس دیگه ای می درخشن، یکی وودی گویتر و دوّمی باب دیلن معروف.

در انگلستان هم همه چیز به همین منوال پیش رفت و موسیقی مردمی زاک اندرول کم کم جای خودش رو به موسیقی اعتراضی راک داد، امّا این موسیقی راک جنسش به فولک و بلوز خیلی نزدیک تر بود.

 

» سایکو دلیک راک :

این سبک از دل موسیقی فولک بیرون اومده و اَغازش به سال 1964 بر میگرده و از ستاره های این سبک هم میشه به جفرسون ایرپلن اشاره کرد. در انگلستان هم گروه پینک فلوید از سال 1965 شروع به تولید اَثاری در سبک سایکو دلیک کرد که البته اون موقع پینک فلوید یه گروه زیر زمینی بود. امّا همزمان گروه دیگه ای به نام Soft machine  فعّالیّت خوشون رو اَغاز کردن که رابرت وایت عضو اصلی این گروه بود.

در کنار همچین گروه هایی بیتلز ها هم چارهای نداشتن جز اینکه سبکشون رو تغییر بدن و  Yellow Submarine هم اثر همین دوره ست.

معادل این گروه ها توی اَمریکا گروه The Beach Boys بود.

مهم ترین اتّفاق توی سایکو دلیک ظهور گروه  The Doors بود. در سال 1967 جیم موریسون و گروهش اوّلین اَلبومشون رو رکورد کردن، در همون سال هم پینک فلوید اوّلین اَلبومش رو با نام Arnold layne وارد بازار کرد و تونست توجّه همه رو به خودش جلب کنه.شاید بشه گفت اَلبوم  The Piper At The Gates Of Down از پینک فلوید مهم ترین اَلبوم سایکو دلیک راک در اون سال هاست.

در سال 1969 اتّفاق دیگه ای رخ داد؛ با برپایی جشنواره های بزرگی مثل Woodstook  موسیقی راک جزئی از زندگی روزمره ی جوان ها شد و از تمام قالب های پیشین جدا شد.

 

» پروگرسیو راک :

گروه های پرو گرسیو، همگی فراتر از محدوده ی راک عمل کردن و با بهره گیری از ساز های مختلف و ساختن ترانه های خاصّی تونستن شکل جدیدی به موسیقی راک بدن.

گروه هایی مثل پینک فلوید، Procol Harum و Golden Earring با استفاده از ارکستر و ساز های نامعمول فرم های مختلفی رو ارائه کردن ولی بزرگترین تحوّل موسیقی پروگرسیو توسّط گزوه هایی مثل کینگ کرایمسون، کن، کاروان، کمل، فائوست، گانگ، ماگما، سافت ماشین و یس صورت گرفت.

در واقع با گرایش مردم کشور اَلمان به موسیقی راک، این سبک از موسیقی دچار تحوّلی عظیم شد.موسیقیدانان اَوانگارد اَلمانی با اضافه کردن اصوات الکترونیک و کلاسیک به موسیقی راک موجب پیشرفتش شدن.

موسیقی اکثر گروه های اَلمانی چیزی بین پرو گرسیو راک و سایکو دلیک راک بوده، در اَغاز دهه ی 70 راک اَلمانی اصطلاحآ  Krautrock نامیده شد و به سبک جاز نزدیک شد. این ویژگی توی اَثار گروه هایی مثل کن و  Popol VUH دیده میشه.

در ایتالیا هم گروه هایی شکل گرفتن که در سبک پرو گرسیو فعّالیّت می کردن که از بهترینشون میشه Bancodel Muto و Le Orme رو نام برد.

جالبه بدونین که کشور پاکستان هم یکی از کشور هایی که مردمش همزمان با مردم اروپا به موسیقی راک گرایش پیدا کردن امّا فقط در دهه ی 90 بود که این گروه ها کشف شدن و مهم ترینشون گروه Mizraab بود که در کراچی متولّد شد.

 

» هوی متال و پانک راک :

این موج که به موج دوّم معروفه در دهه ی 70 در انگلستان به راه افتاد. اوّلین گروه هایی که توی این سبک شروع به فعّالیّت کردن گروه هایی مثل Deep Purple بودن که علاقه ی خاصّی به سبک بلوز اَمریکایی داشتن.

پانک راک جنبشی علیه دیسکو و رکورد کمپانی هایی بود که برای فروش محصولات خودشون به هر ترفندی برای نازل کردن کیفیت اَثار راک دست می زدن. اگر چه اکثر گروه های اوّلیِّه ی پانک راک نتونستن زیاد دوام بیارن ولی باعث پیشرفت موسیقی راک و تغییر جهت اون شدن. اکثر فرم هایی که در دهه ی 80 برای موسیقی راک خلق شد به نوعی مدیون پانک دهه ی 70 بودن.

 

» موج نو :

اگه سبک پانک رو انقلابی در بعد اجتماعی موسیقی راک حساب کنیم، موج نو انقلابی درونی برای تغییر فرم های رایج موسیقی راک بود.

موج نو در ابتدا توسّط گروه های خشنی مثل Go-GO's و The Cars متولّد شد امّا بین سال های 1982 تا 1985 گروه هایی مثل Kraftwerk و Gray Numan این سبک رو اَروم تر کردن و حتّی با کشوندن اون به سبک رمانتیسم جای خودشون رو در شبکه هایی مثل MTV باز کردن.

 

» پست بانک :

نمیشه از موسیقی راک گفت ولی اسمی از گروه های فوق العاده ای مثل U2 ،Johnly Don ،The Fall و Joy Division نبرد.اینها موفّق ترین گروه هایی هستن که تونستن با حفظ ریشه های راک اوّلیِّه به محبوبیت زیادی برسن. در واقع پست بانک موج دیگه ای بود که کنار موج نو به راه افتاد.